رونمایی از قواعد روششناختی «استنطاق» برای تولید علوم انسانی قرآنبنیان
دفتر مطالعات و تحقیقات علمی معاونت پژوهشی و فناوری دانشگاه امام صادق (ع) پردیس خواهران به صورت حضوری و مجازی اقدام به برگزاری کارگاه علمی با عنوان قواعد روش شناسی استنطاق در مطالعات میان رشتهای قرآن کریم و علوم انسانی نمود؛ در این کارگاه که با حضور اساتید و پژوهشگران دانشگاه امام صادق (ع) برگزار شد؛ قواعد روششناختی «استنطاق» به عنوان رویکردی نوین برای رمزگشایی از قرآن کریم و کشف نظریههای علوم انسانی مبتنی بر وحی، تبیین شد.
در این جلسه که با ارائه دکتر نیکو دیالمه، عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق (ع)، برگزار شد، بر ضرورت بازنگری در مبانی علوم انسانی موجود تأکید و عنوان شد که علوم انسانی رایج در کشور، متأثر از مبانی غیرقرآنی و رویکردهای مادی غرب است و برای دستیابی به علوم انسانی اسلامی، باید پایههای این علوم را در قرآن جستجو کرد.
مفهوم «استنطاق» که در لغت به معنای «به سخن درآوردن» است، در روایات اهلبیت (ع) برای مواجهه با قرآن به کار رفته و به معنای پرسشگری فعال از متن و کشف لایههای پنهان آن است. در این روش، برخلاف تفسیر ترتیبی که مفسر شنونده است، محقق با طرح پرسشهای بنیادین از واقعیتهای اجتماعی، به سراغ قرآن رفته و درصدد استخراج دیدگاه نظاممند آن نسبت به مسائل انسانی برمیآید.
در این جلسه دکتر دیالمه به معرفی چندین قاعدهی عینی برای رمزگشایی از قرآن پرداخت که این میان میتوان به توجه به مفردات قرآنی و تفاوتهای ظریف واژگان مترادف، بررسی تقدیم و تأخیر در آیات، تحلیل کاربست ضمایر و حروف، بررسی بافت و زمینهی نزول و توجه به گفتمان حاکم بر آیات اشاره کرد.
شایان ذکر است در بخش دیگری از این جلسه، به نسبتسنجی روش استنطاق با روشهای مرسوم علوم انسانی پرداخته شد. تأکید گردید که اگرچه در سطح مبانی معرفتشناختی تفاوتهای پارادایمی وجود دارد، اما در سطح منطق پژوهش، همپوشانیهای قابلتوجهی با روشهای کیفی همچون تحلیل مضمون و دادهبنیاد دیده میشود. همچنین بر لزوم اعتبارسنجی نتایج این روش از طریق سنجش انسجام با کل نظام قرآنی و روایات معتبر تأکید شد.
در پایان، الگوی هشتگانهی شهید صدر برای نظریهپردازی قرآنی به عنوان چارچوب عملیاتی این روش معرفی و خاطرنشان شد که «علوم انسانی قرآنبنیان» به معنای حذف دستاوردهای بشری نیست، بلکه غربالگری آنها با عقل وحیانی و استفاده گزینشی از روشهای علمی در چارچوب توحید است. این رویکرد، زمینهساز تحولی بنیادین در تولید علوم انسانی بومی و دینی خواهد بود.
نظر شما :