رونمایی از مدل مفهومی «جامعه مقاوم» در جنگ‌های هیبریدی

به همت دفتر مطالعات و تحقیقات علمی معاونت پژوهشی‌ و فناوری پردیس خواهران و با همکاری قرارگاه مصباح‌الهدی و همایش علوم انسانی و جنگ ترکیبی،  دهمین نشست از سلسله نشست‌های بررسی جنگ‌های تحمیلی با موضوع مدل مفهومی جامعه مقاوم در جنگ‌های هیبریدی با حضور دکتر اکرم گودرزی، عضو هیات علمی دانشگاه امام صادق علیه السلام- پردیس خواهران به عنوان ارائه دهنده و دکتر معصومه حاجی عموشا، عضو هیات علمی دانشگاه امام صادق علیه السلام- پردیس خواهران، به عنوان دبیر علمی  نشست به صورت حضوری و مجازی برگزار شد.

دکتر گودرزی در این نشست ضمن تأکید بر اینکه جنگ‌های هیبریدی صرفاً ترکیبی از ابزارهای نظامی و غیرنظامی نیست، اعلام کرد بخش مهمی از این جنگ‌ها متوجه «ظرفیت اجتماعی، اعتماد عمومی، انسجام، ادراک مردم و توافق جامعه برای حفظ کارکرد خود در شرایط بحران» است.

بر اساس این پژوهش، الگوی دفاعی سنتی که صرفاً بر قدرت نظامی تکیه دارد، در برابر حملات سایبری، اطلاعاتی، روانی و زیرساختی ناکارآمد است. همچنین آسیب‌پذیری بافت اجتماعی، شکاف‌های قومی، مذهبی و طبقاتی، کاهش اعتماد عمومی و تضعیف همبستگی اجتماعی از جمله چالش‌هایی است که بنیان‌های مقاومت جامعه را در جنگ‌های نوین تهدید می‌کند.

در این مدل مفهومی، سرمایه اجتماعی شامل شبکه‌های اجتماعی، اعتماد متقابل، هنجارهای همکاری و کنش جمعی به‌عنوان سپر دفاعی در برابر جنگ ترکیبی معرفی شده است. دکتر گودرزی با اشاره به اهمیت ادراک عمومی و توافق اجتماعی، سازوکارهایی همچون اعتماد نهادی، رهبری بحران، حکمرانی پاسخ‌گو و توزیع عادلانه خدمات را در تقویت تاب‌آوری جامعه مؤثر دانسته و تأکید کرده است که بدون وجود چنین زیرساخت‌هایی، الگوهای دفاعی صرفاً نظامی در برابر حملات سایبری، اطلاعاتی و روانی کارایی خود را از دست می‌دهند.

وی همچنین خاطرنشان کرد: شکاف‌های قومی، مذهبی و طبقاتی و تضعیف اعتماد عمومی، مهم‌ترین نقاط هدف جنگ ترکیبی علیه جوامع هستند و بنابراین ظرفیت اجتماعی باید به‌عنوان بخشی جدی از راهبرد دفاعی کشورها مورد توجه قرار گیرد. این پژوهش با بررسی نقش پنج نهاد کلیدی دانشگاه، مدرسه، مسجد، نهادهای مذهبی و شوراهای محلی، راهبردهای عملی برای مقاوم‌سازی اجتماعی ارائه می‌دهد و بر این باور است که تقویت این نهادها می‌تواند جامعه را در بحران‌های آینده پایدار نگه دارد.

گفتنی است، این مدل با تأکید بر رویکردی ترکیبی برای نخستین بار چارچوبی علمی و کارآمد برای تبیین و سنجش مقاومت اجتماعی در برابر جنگ‌های هیبریدی ارائه می‌دهد و می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری‌های اجتماعی و فرهنگی در سطوح ملی و منطقه‌ای باشد.