تبیین مفهوم ضرر و توسعه آن از منظر فقه تربیتی با محوریت آیه مضاره

به همت دفتر مطالعات و تحقیقات علمی معاونت پژوهشی و فناوری پردیس خواهران کرسی ترویجی، عرضه و نقد دیدگاه‌های علمی با عنوان تبیین مفهوم ضرر و توسعه آن از منظر فقه تربیتی با محوریت آیه مضاره در روز دوشنبه 13 بهمن به صورت حضوری و مجازی در سالن بانو امین پردیس خواهران برگزار شد. دکتر زهرا راستی؛ عضو هیات علمی دانشگاه امام صادق علیه‌السلام پردیس خواهران به عنوان ارائه دهنده و دکتر سیدنقی موسوی؛ عضو هیات علمی و معاون پژوهش و فناوری دانشگاه فرهنگیان و دکتر منیر حق خواه؛ عضو هیات علمی دانشگاه امام صادق علیه السلام پردیس خواهران به عنوان ناقدان این اثر علمی در این برنامه حضور یافتند.

دکتر راستی در ابتدای نشست ضمن اشاره به مفهوم آیه 233 سوره بقره به تبیین مفهوم ضرر پرداخت و با طرح سوالاتی چون ضرر در این آیه به چه کسی اشاره می‌کند همچنین مصداق این ضرر چگونه تبیین می‌گردد و آیا ضرر، ترک فعل را نیز شامل می‌گردد، به تبیین این موضوع پرداخت.

وی در ادامه و با ذکر پیشینه‌ای از موضوع مطروحه، به دیدگاه مفسران و فقها در این زمینه اشاره کرد و سه دیدگاه را مورد بررسی و مداقه قرار داد. دیدگاه اول اشاره به ضررهایی دارد که زوجین به یکدیگر می‌زنند. دیدگاه دوم ضرری است که به کودک زده می‌شود و دیدگاه سوم شامل ضرر به زوجین و کودک است که این دیدگاه بیشتر مورد قبول مفسران و فقها بوده است.

وی در ادامه به تبیین  اشکالات مطروحه در زمینه دیدگاه سوم شامل برداشت خلاف متعارف و استعمال لفظ در اکثر از معنای واحد پرداخت و در بیان نتایج حاصل از این پژوهش خاطرنشان کرد: بسیاری از روایات تفسیری در مقام بیان مفهوم نیستند. بسیاری از روایات تفسیری وارده از پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) بیان مصداقی دارند. بیان ارتباط زناشویی یا جدا کردن فرزند از مادر به عنوان تفسیر آیه در روایات از باب بیان مصداقی است و لاتضار در آیه می‌تواند مصادیق دیگر هم داشته باشد.

عضو هیات علمی پردیس خواهران در پایان به بررسی تعمیم ضرر به ضررهای مادی و معنوی پرداخت و به صورت مصداقی و با ذکر مثال‌های روشن به تبیین این بخش مبادرت کرد.

در ادامه دکتر سیدنقی موسوی ضمن عرض تبریک به مناسبت ایام الله دهه فجر و میلاد با سعادت حضرت ولیعصر(عج) به بررسی کار تحقیقی مذکور در سه بخش ساختاری، محتوایی و ارائه مطالب تکمیلی مبادرت کرد و ضمن اشاره به نکات بسیار مثبت در طرح مزبور و رویکردهای نوآورانه آن، بخش هایی چون بیان مساله و پیشینه را قابل توسعه و تقویت دانست و ادغام دیدگاه‌های مفسران و فقها را در این زمینه مفید قلمداد کرد.

وی در همین راستا خاطرنشان نمود: لازم است در مقوله فقه تربیتی به دنبال قاعده‌سازی و افق‌گشایی برویم؛ چون فقه نو هرچه قدر قواعد جدید داشته باشد در احکام مسائل موفق‌تر عمل می‌کند؛ در نتیجه کشف و تنظیم قواعد جدید بسیار مفید است. همچنین تمرکز درست این مقاله و نقش بی بدیل لاضرار در فقه تربیتی بسیار مهم بوده و نیاز به توسعه دارد .

در ادامه دکتر حق خواه نیز به نکات نوآورانه مقاله مذکور اشاره کرد و تاکید نمود: بازخوانی و خوانش جدید قواعد اصولی با نگاه تربیتی در چارچوب لاضرر خیلی مفید است و در این اثر به خوبی به آن پرداخته شده است. همچنین منابع متعدد علمی در جهت تبیین موضوع به کارگرفته شده که از محاسن این کار تحقیقی است.